|
|
|
Historia Spały Pierwsze wzmianki o osadnictwie na terenach dzisiejszej Spały pochodzą już z roku 1511. Stał tu podobno młyn rodziny Spałów, stąd też nazwa miejscowości. Kolejne wiadomości o Spale znajdujemy w przeglądzie inwentaryzacyjnym dóbr królewskich województwa łęczyckiego z XVIII w. Po II rozbiorze Polski ziemie spalskie znalazły się pod zaborem pruskim. Spała w tych czasach była świetnym miejscem do polowań. Nie wiadomo dokładnie, który z carów przybył do Spały jako pierwszy. Jedni podają, że był tu już w roku 1875 car Aleksander II, inni mówią, że zawitał do Spały dopiero jego syn, car Aleksander III, który miał polować w spalskich lasach w 1800 roku. Pewne jest, że z jednym, jak i z drugim władcą ściśle związany był margrabia Zygmunt Wielopolski – wielki łowczy dworu carskiego. Jeden z Aleksandrów kazał w Spale wybudować rezydencję myśliwską na potrzeby rodziny carskiej. W 1884 roku wybudowano drewniany pałacyk wg. projektu krakowskiego architekta Leona Mikuckiego. Oprócz rezydencji w skład kompleksu pałacowego wchodziły również: koszary sotni kozackiej i kompanii jegrów, kasyno oficerskie i domy dla gości. Na przełomie wieku XIX i XX wybudowano jeszcze dwa domy dla gości oraz postawiono wieżę ciśnień. Wstęp do lasów i na teren rezydencji był zabroniony ludziom nieupoważnionym, a z okolic Spały wysiedlono kilka wsi, po to, by zapewnić rodzinie carskiej spokój. Podczas I wojny światowej Spała znalazła się pod okupacją Niemiec. W okolicach Spały odbywały się zaciekłe walki, Niemcy prowadzili politykę rabunkową w pobliskich lasach. Większość budynków rezydencji carskiej została zamieniona na szpital. Kiedy niemieccy żołnierze opuszczali Spałę rozgrabili wyposażenie pałacu i zniszczyli wiele budynków. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zabudowania spalskie zostały przekazane na rezydencje letnią dla Józefa Piłsudskiego. Nie interesował się on łowiectwem, dlatego jego wizyty w Spale nie były bardzo częste. Przebywał tu jednak kilka razy podczas świąt. W roku 1922 Spalę przeznaczono na letnią rezydencję prezydentów RP. W latach 1922 – 1926 częstym gościem w spalskiej rezydencji był Stanisław Wojciechowski. To właśnie on polecił wybudować w centrum Spały mały, drewniany kościółek w stylu zakopiańskim. Kościół został ukończony w roku 1923, znany jako kaplica prezydencka pod wezwaniem Matki Boskiej Królowej Korony Polski. W czasie prezydentury Ignacego Mościckiego Spała nazywana była „drugim Belwederem”. Mościcki jako wielki miłośnik łowiectwa organizował w Spale reprezentacyjne polowania, w których uczestniczyli również jego ważni goście. Na potrzeby, zapoczątkowanych przez Mościckiego, Dożynek Prezydenckich wybudowano w 1928 roku stadion, później halę na 38 tysięcy osób. Pierwsze dożynki prezydenckie odbyły się 28 sierpnia 1927 roku. Przybyło na nie podobno 10 tys. ludzi. Każde kolejne dożynki przyciągały coraz większe tłumy. W roku 1935, w dniach 10 – 25 lipca, miał miejsce w Spale Jubileuszowy Zlot ZHP, na który zjechało do Spały 20 tys. harcerek i harcerzy z kraju i zza granicy. W latach międzywojnia działał na terenie Spały Zakład Opiekuńczy dla sierot założony z inicjatywy Aleksandry Piłsudskiej i Michaliny Mościckiej. W czasie II wojny światowej, na mocy dekretu Hitlera, w Spale zostało utworzone Naczelne Dowództwo Wojskowe „Wschód”. Od 1940 roku, po zmianach w organizacji wojska niemieckiego, mieściła się tu siedziba Militär - befehlhaber im Generalgouvernement (dowództwo wojskowe Generalnej Guberni). W tym samym czasie, w sąsiednich wsiach, na Jeleniu i w Konewce powstały bunkry kolejowe, służące ochronie pociągów sztabowych. Lasy spalskie były świetnym miejscem do działań partyzanckich. Na terenie Spały już od pierwszych miesięcy okupacji działała komórka wywiadowcza Związku Walki Zbrojnej. W roku 1941 spalska placówka została rozpracowana przez dowództwo SS. Przyczynił się do tego zdrajca – adiutant obwodu Henryk Nowak, skazany potem na śmierć przez sąd wojskowy Polski Podziemnej. Wszyscy aresztowani Polacy zginęli. To właśnie im poświęcona jest wystawa w Domu Pamięci Walki i Męczeństwa Leśników i Drzewiarzy. Pałac prezydencki nie przetrwał wojennej zawieruchy. Został obrabowany i spalony w 1945 roku po wejściu do Spały wojsk sowieckich. W czasach PRL-u hotele w centrum Spały zamieniono na hotele FWP. Spała cieszyła się jednak sporym powodzeniem wśród turystów ze względu na swoją malowniczość, walory klimatyczne i centralne położenie. Nie ustrzegło to jednak miejscowości przed powolnym zbliżaniem się do upadku. Na bazie stadionu dożynkowego powstał COS (Centralny Ośrodek Sportu), gdzie trenowali i nadal trenują najlepsi polscy i zagraniczni sportowcy. COS przyczynił się do przywrócenia Spale jej dawnej świetności. Obecnie Spała przeżywa swój renesans. Prywatni inwestorzy odrestaurowali zabytkowe budynki, utworzyli hotele, powstało wiele nowych restauracji, barów, ogródków sezonowych. Spała zaczęła przyciągać coraz więcej turystów. Nie brakuje również nowych pomysłów na uatrakcyjnienie miejscowości i przyciągnięcie jak największej ilości gości. |
|
Polecamy
